گفت‌وگوی «فن‌سالاران» با مهندس سیدمحمدرضا موسوی، موسس شرکت توسعه کیمیاگران امروز
از پزشک و داروساز تا صنعت و بیمار/
فن‌سالاران: در آستانه روز پزشک و روز داروساز هستیم و «فن‌سالاران» نیز چهارمین سال انتشار خود را آغاز خواهد کرد. اگر بخواهیم این سه مناسبت را در یک جمله به هم پیوند دهیم، از نگاه شما مهم‌ترین پیام چیست؟
مهندس موسوی:
به اعتقاد من، نقطه اتصال هر سه مناسبت، «مسئولیت در قبال سلامت مردم» است. روز پزشک و روز داروساز فرصتی برای قدردانی از دو گروه از مهم‌ترین ارکان نظام سلامت کشور است و آغاز چهارمین سال انتشار «فن‌سالاران» نیز فرصتی است برای ارج نهادن به رسانه‌ای که تلاش کرده صدای صنعت، جامعه پزشکی و دارویی کشور باشد.
اما فراتر از تبریک و بزرگداشت، باید به یک واقعیت توجه کنیم؛ سلامت مردم محصول عملکرد یک فرد یا یک بخش نیست. پزشک، داروساز، پرستار، صنعت دارو، تولیدکننده مواد اولیه، شرکت‌های دانش‌بنیان، شرکت‌های پخش، سازمان غذاودارو، بیمه‌ها و سیاست‌گذاران، همه حلقه‌های یک زنجیره هستند. اگر یکی از حلقه‌ها دچار مشکل شود، نهایتاً اثر آن به بیمار منتقل خواهد شد. بنابراین امروز بیش از هر زمانی دیگر به یک نگاه «زنجیره‌ای» به نظام سلامت نیاز داریم؛ نگاهی که در آن، منافع بیمار، پایداری صنعت و منافع جامعه پزشکی در مقابل یکدیگر تعریف نشوند، بلکه مکمل یکدیگر باشند.
فن‌سالاران: شما سال‌ها در صنعت دارو و بهویژه در حوزه تولید مواد اولیه فعالیت داشته‌اید. مهم‌ترین نقطه قوت صنعت دارویی ایران را چه می‌دانید؟
مهندس موسوی:
به اعتقاد من، سرمایه انسانی و تجربه انباشته‌ای است که طی چند دهه در کشور شکل گرفته است. ما در شرایطی توانسته‌ایم بخشی قابل توجه از نیاز دارویی کشور را در داخل تولید کنیم که صنعت دارو در ایران با محدودیت‌های جدی در حوزه تأمین مالی، فناوری، انتقال دانش، تحریم، واردات مواد اولیه و تجهیزات و همچنین مشکلات ارزی مواجه بوده است. بهویژه در حوزه مواد اولیه، توسعه تولید داخلی، خودش یک دستاورد مهم و استراتژیک است. کشور نمی‌تواند در حوزه سلامت صرفاً به واردات وابسته باشد. دارو فقط یک کالای اقتصادی نیست؛ در بسیاری از شرایط، یک کالای راهبردی و حتی امنیتی است.
البته نباید تصور کنیم که خودکفایی به معنای قطع ارتباط با جهان است. هدف باید «تاب‌آوری و استقلال هوشمند» باشد؛ یعنی ضمن توسعه ظرفیت‌های داخلی، ارتباط علمی و تجاری کشور با جهان و دسترسی به فناوری‌های جدید نیز حفظ شود.
فن‌سالاران: با وجود این ظرفیت‌ها، امروز یکی از جدی‌ترین دغدغه‌های صنعت دارو، اقتصاد دارو و قیمت‌گذاری است. راه‌حل را در چه می‌بینید؟
مهندس موسوی:
ببینید! اقتصاد دارو باید از نگاه کوتاه‌مدت فاصله بگیرد.
وقتی قیمت‌گذاری یک محصول برای مدت طولانی متناسب با افزایش هزینه‌های تولید، انرژی، نیروی انسانی، مواد اولیه، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و هزینه‌های مالی اصلاح نشود، صنعت دیر یا زود با مشکل مواجه خواهد شد. نکته مهم این است که قیمت واقعی دارو و توان پرداخت بیمار دو موضوع متفاوت هستند. ما باید هر دو را ببینیم.
من معتقدم اگر قرار است از بیمار حمایت کنیم، نباید این حمایت را از جیب تولیدکننده انجام دهیم.
حمایت از بیمار باید از مسیر بیمه و سیاست‌های هدفمند حمایتی صورت گیرد، در حالی که قیمت‌گذاری باید به گونه‌ای باشد که تولیدکننده بتواند با حاشیه اقتصادی منطقی به تولید ادامه دهد.
اگر تولید اقتصادی نباشد، در نهایت سرمایه‌گذاری کاهش پیدا می‌کند، کیفیت و نوآوری آسیب می‌بیند و مهم‌تر از همه، امنیت تأمین دارو تهدید می‌شود.
فن‌سالاران: یعنی به نظر شما حمایت از بیمار و حمایت از صنعت در تضاد با یکدیگر نیست؟
مهندس موسوی:
اصلاً نباید این دو را در مقابل هم قرار دهیم. بیمار باید دارو را با قیمت قابل پرداخت دریافت کند و تولیدکننده نیز باید بتواند دارو را با یک مدل اقتصادی پایدار تولید کند. این دو هدف کاملاً قابل جمع هستند.
اشتباه زمانی اتفاق می‌افتد که برای پایین نگه داشتن قیمت پرداختی بیمار، فشار را مستقیماً بر تولیدکننده وارد کنیم. این مدل ممکن است در کوتاه‌مدت جذاب به نظر برسد، اما در بلندمدت به کاهش تولید، کمبود، کاهش سرمایه‌گذاری و وابستگی بیشتر منجر خواهد شد. راه‌حل پایدار، ایجاد یک سازوکار شفاف برای تعیین قیمت واقعی دارو و در کنار آن، حمایت هدفمند از بیمار از طریق بیمه‌هاست.
فن‌سالاران: نقش پزشکان و داروسازان را در کنار صنعت چگونه ارزیابی می‌کنید؟
مهندس موسوی:
پزشک و داروساز دو رکن علمی و حرفه‌ای نظام سلامت هستند و صنعت نیز باید در کنار این دو قرار گیرد، نه در مقابل آنها. پزشک مسئول تشخیص و انتخاب درمان است، داروساز مسئول بخشی مهم از فرآیند صحیح مصرف و مدیریت داروست؛ و صنعت مسئول است که دارویی با کیفیت، اثربخشی و ایمنی مناسب و در زمان مورد نیاز در اختیار نظام سلامت قرار دهد. اگر ارتباط میان این بخش‌ها تقویت شود، تصمیم‌گیری‌های ما نیز علمی‌تر و واقع‌بینانه‌تر خواهد شد.
من معتقدم در سال‌های آینده باید گفت‌وگوی میان صنعت، جامعه پزشکی، داروسازان، دانشگاه و نهادهای سیاست‌گذار بسیار بیشتر شود. بسیاری از مشکلات صنعت دارو با یک تصمیم اداری حل نمی‌شوند؛ نیازمند گفت‌وگو، شناخت متقابل و تصمیم‌سازی مشترک هستند.
فن‌سالاران: یکی از موضوعات مهم سال‌های اخیر، توسعه تولید داخلی مواد اولیه دارویی است. آیا باید این مسیر ادامه پیدا کند؟
مهندس موسوی:
از نظر من قطعاً؛ اما با یک تفاوت مهم؛ تولید داخلی باید از «تولید برای رفع نیاز امروز» به سمت «تولید رقابت‌پذیر برای آینده» حرکت کند.
ما باید به سمت تولید مواد اولیه با فناوری بالاتر، محصولات با ارزش افزوده بیشتر، توسعه تحقیق و توسعه و حضور در بازارهای صادراتی برویم.
صنعت مواد اولیه دارویی اگر فقط برای بازار داخل برنامه‌ریزی کند، در بلندمدت ظرفیت رشدی محدود خواهد داشت. اما اگر بتوانیم استانداردهای بین‌المللی را رعایت کنیم، کیفیت را ارتقا دهیم و بازارهای صادراتی را هدف قرار دهیم، این صنعت می‌تواند به یکی از مزیت‌های مهم اقتصادی کشور بدل شود.
از آن‌طرف هم، برای این کار به ثبات مقررات، تأمین مالی، دسترسی به فناوری، زیرساخت مناسب و سیاست ارزی قابل پیش‌بینی نیاز داریم.
فن‌سالاران: به نظر شما بزرگ‌ترین آسیبی که امروز می‌تواند آینده صنعت دارو را تهدید کند چیست؟
مهندس موسوی:
اگر بخواهم فقط یک مورد را انتخاب کنم، می‌گویم؛ ناپایداری.
صنعت بیش از هر چیز به پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد. سرمایه‌گذار باید بداند مقررات، نرخ‌های مالی، سیاست‌های ارزی، نحوه قیمت‌گذاری و فرآیندهای اداری در ماه‌ها و سال‌های آینده چگونه خواهد بود.
سرمایه‌گذاری در صنعت دارو کوتاه‌مدت نیست. احداث یک کارخانه، توسعه یک خط تولید یا تولید یک ماده اولیه جدید ممکن است سال‌ها زمان ببرد. بنابراین نمی‌توان با تصمیمات کوتاه‌مدت، از صنعتی انتظار سرمایه‌گذاری بلندمدت داشت.
اگر به دنبال صنعت دارویی قدرتمند هستیم، باید برای آن افق پنج، ده و حتی بیست‌ساله برنامه‌ای جامع تدارک دیده باشیم.
فن‌سالاران: در چنین شرایطی، تشکل‌های صنفی مانند سندیکاها چه نقشی می‌توانند ایفا کنند؟
مهندس موسوی:
تشکل صنفی باید صدای صنعت باشد، اما نه صرفاً صدای اعتراض صنعت!
یک تشکل حرفه‌ای باید بتواند مسائل را دقیق شناسایی کند، راه‌حل کارشناسی ارائه دهد، با سیاست‌گذار گفت‌وگو کند و در نهایت به تصمیم‌سازی کمک کند.
به اعتقاد من، سندیکاها باید بیش از گذشته از موضع مطالبه‌گری صرف به سمت «سیاست‌پژوهی و سیاست‌سازی» حرکت کنند. یعنی اگر درباره قیمت‌گذاری، ارز، صادرات، تولید مواد اولیه یا مقررات صحبت می‌کنیم، باید در کنار بیان مشکل، راه‌حل اجرایی و قابل دفاع نیز ارائه دهیم. این همان چیزی است که می‌تواند اعتماد میان دولت و بخش خصوصی را افزایش دهد.
فن‌سالاران: بیایید یک مطالبه مشخص‌تان را از سیاست‌گذاران حوزه سلامت اعلام کنید.
مهندس موسوی:
خب بهترین مطالبه، ثبات و پیش‌بینی‌پذیری است. من معتقدم صنعت دارو بیش از هر چیز نیازمند یک محیط باثبات برای سرمایه‌گذاری و تولید است.
بدهی‌است که ما انتظار نداریم همه مشکلات یک‌شبه حل شوند؛ اما انتظار داریم قواعد بازی روشن، شفاف و قابل پیش‌بینی باشد. اگر سیاست‌گذار از صنعت انتظار سرمایه‌گذاری، توسعه تولید داخلی، افزایش صادرات و ارتقای کیفیت دارد، باید شرایط لازم را برای تحقق این اهداف فراهم کند..
بخش خصوصی در صنعت دارو نشان داده که اهل سرمایه‌گذاری و پذیرش ریسک است؛ اما ریسک سرمایه‌گذاری با عدم‌قطعیت و بی‌ثباتی تفاوت دارد. سرمایه‌گذار می‌تواند ریسک را مدیریت کند، اما واقعا نمی‌توان در برابر بی‌قاعدگی برنامه‌ریزی کرد.
فن‌سالاران: و در نهایت، به مناسبت روز پزشک و داروساز پیامی برای جامعه پزشکی و دارویی کشور دارید؟
مهندس موسوی:
بله، صمیمانه تبریک می‌گویم.
پشتوانه نظام سلامت ایران، پیش از آنکه ساختمان‌ها و تجهیزات باشد، انسان‌هایی هستند که با دانش، تجربه و مسئولیت‌پذیری برای سلامت مردم تلاش می‌کنند.
به پزشکان و داروسازان می‌گویم که صنعت دارو خود را در کنار شما می‌داند و معتقد است آینده سلامت کشور با همکاری و هم‌افزایی همه ارکان این زنجیره ساخته خواهد شد؛ و به همکارانم در صنعت دارو نیز می‌گویم که باید به آینده امیدوار باشیم. مشکلات امروز جدی هستند، اما ظرفیت‌های صنعت دارویی ایران نیز بسیار بزرگ است.
همچنین آغاز چهارمین سال انتشار «فن‌سالاران» را هم به شما و دست‌اندرکاران این رسانه تبریک می‌گویم. رسانه تخصصی زمانی ارزشمند است که بتواند میان صنعت، جامعه علمی و سیاست‌گذار پل ارتباطی ایجاد کند و مسائل واقعی را با زبان کارشناسی و مسئولانه مطرح کند.
امیدوارم «فن‌سالاران» همچنان صدای حرفه‌ای و مستقل صنعت داروی کشور باقی بماند و در سال‌های آینده نیز در مسیر توسعه و اعتلای این صنعت نقش‌آفرین باشد.
باور من این است که سلامت مردم، حاصل همکاری است؛ نه رقابت میان اجزای نظام سلامت. اگر پزشک، داروساز، صنعت و سیاست‌گذار در یک مسیر حرکت کنند، برنده نهایی این همکاری، مردم ایران خواهند بود.
/انتهای پیام/