از دنبالهروی تا پیشگامی جهانی/
سمیرا ابراهیمی، (دانشجوی دکترای مهندسی صنایع دانشگاه خوارزمی): چین با بهکارگیری سیستماتیک مهندسی صنایع در تمام حلقههای زنجیره ارزش دارو، موفق به ساخت مزیتی پایدار و غیرقابلنسخ به نام “کارایی سیستمی” شده است. این الگو که حاصل تلفیق تفکر مهندسی، تحول دیجیتال و سیاستگذاری هوشمندانه است، نهتنها استانداردهای جهانی را به چالش کشیده، بلکه مسیری عملی برای صنعت داروسازی سایر کشورها نیز ترسیم میکند.
صعود خیرهکننده صنعت داروسازی چین در یک دهه اخیر، نتیجه سرمایهگذاری صرف در پژوهش و توسعه نبوده، بلکه ریشه در تصمیمی راهبردی برای مهندسی مجدد کل نظام تولید و مدیریت این صنعت دارد. کشور چین با بهرهمندی از اصول و ابزارهای مهندسی صنایع، توانسته است “کارخانههایی هوشمند” بسازد که در آنها زمان برنامهریزی تولید از چندین ساعت به چند ثانیه کاهش یافته، نرخ بهرهوری تجهیزات تا ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده و خطای انسانی به حداقل رسیده است.
برای نمونه، شرکت فانگژی (Fangzhi) با پیادهسازی سامانه برنامهریزی هوشمند، زمان چیدمان تولید را از ۶ ساعت به ۴ ثانیه رساند و شرکت شیانشِنگ (Xiansheng) دارو نیز موفق شد با اتصال تجهیزات به شبکه، زمان کشف و توسعه مولکولهای جدید را تا ۴۰ درصد کوتاه کند. این دستاوردها در حالی رقم خورده که هزینه تمامشده تولید نیز تا ۲۵ درصد کاهش یافته است، چیزی که در صنعت داروی جهان کمسابقه است.
اما آنچه این تحول را از یک نوسازی ساده جدا میکند، نگاه سیستمی و یکپارچه مهندسی صنایع است. چینیها به جای اتوماسیون پراکنده، “زنجیره تأمین هوشمند” را طراحی کردند که در آن سفارشدهی مواد اولیه، برنامهریزی تولید، انبارداری خودکار و توزیع نهایی به صورت هماهنگ عمل میکند.
برای نمونه، شرکت چیدو (Qidu) دارو با استفاده از سامانه برنامهریزی پیشرفته (APS) توانسته است نرخ تحویل بهموقع را به بالای ۹۹ درصد برساند.
همچنین در شرکت هایپو (Hepu) دارو، اولین کارخانه بدون تماس انسانی در چین ساخته شده که در آن تمام جریان مواد از طریق رباتهای خودران و نوارنقالههای هوشمند انجام میشود. این کارخانه چنان استانداردی بالا دارد که موفق به دریافت جایزه معتبر FOYA از انجمن مهندسی صنایع دارویی (ISPE) در سال ۲۰۲۶ شد و نام چین را در کنار پیشرفتهترین تأسیسات دارویی جهان قرار داد.
نکته شایان توجه، نقش حمایتهای ملی در مقیاس بزرگ است. دولت چین با انتشار سند “طرح اجرایی تحول دیجیتال صنعت دارو (۲۰۲۵-۲۰۳۰)” اعلام کرده که تا سال ۲۰۲۷ باید بیش از ۱۰۰ کارخانه دارویی تمامدیجیتال و بیش از ۱۰۰ سناریوی کاربردی پیشرفته ایجاد شود.
این یک برنامه سراسری است که بودجه، استانداردها و مشوقهای مالیاتی را هماهنگ میکند. نتیجه این سیاستگذاری، ظهور شرکتهایی مانند هواکِنگ (Huacheng) دارو است که به عنوان یکی از نخستین کارخانههای دارای گواهی «کارخانه 5G در چین، توانسته است تأییدیه سازمان غذاوداروی آمریکا (FDA) را با بالاترین نمره کیفیت دریافت کند. در حوزه داروهای سنتی چین نیز شرکت تیانسلی (Tiansli) با توسعه یک مدل زبانی بزرگ تخصصی به نام “دیجیتال-دان بنکائو”، سرعت غربالگری ترکیبات مؤثر را بیش از ۸۰ درصد افزایش داده است.
این نمونه نشان میدهد که حتی صنایع با پیشینه سنتی نیز با رویکرد مهندسی صنایع میتوانند به مرزهای دانش نزدیک شوند.
برای سایر کشورها به ویژه اقتصادهای در حال توسعه، تجربه چین نه به عنوان الگویی برای کپیبرداری، بلکه به عنوان یک چارچوب راهنما قابل استفاده است.
اولین درس، ضرورت طراحی یک “نقشه راه بلندمدت ملی” با اهداف کمی و زمانبندی مشخص است. بدون این لایه حاکمیتی، تحول صنعت دارو به پروژههای پراکنده و کمدوام تبدیل میشود.
دومین درس، سرمایهگذاری بر روی “یکپارچهسازی دادهها” در کل زنجیره ارزش است، نه صرفاً خرید ربات یا تجهیزات گرانقیمت.
سوم، استفاده از استانداردهای سختگیرانه بینالمللی مانند تأییدیه FDA به عنوان یک مزیت رقابتی، نه یک مانع. تجربه چین نشان داد که کارخانههایی توانستند صادرات خود را جهش دهند که از همان ابتدا سیستمهای کیفی خود را با بالاترین استانداردهای جهانی (cGMP) طراحی کردند.
در نهایت، صنعت داروسازی دنیا در آستانه ورود به عصری است که در آن “سرعت، دقت و هزینه مقرونبهصرفه” دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک الزام بقاست. چین نشان داده است که مهندسی صنایع، کلید رسیدن به این سه گانه دشوار است و سایر کشورها نیز برای بیرقیب ماندن، چارهای جز فراگیری این روشهای سیستمی ندارند.
منابع:
۱. اداره صنعت و فناوری اطلاعات استان جیانگسو (۲۰۲۵). گام برداشتن به سوی هوشمندی: کارخانههای هوشمند پیشرفته در استان
جیانگسو، قسمت سوم: خوشه زیستدارویی.
۲. خبرگزاری شین هوا ۲۰۲5
۳. اداره فرآوردههای دارویی استان هونان (۲۰۲۵). خبر خوب! پرونده توصیهشده توسط اداره هونان به عنوان «پرونده نمونه همکاری هوشمند و حاکمیت مشترک» سازمان ملی داروی چین در سال ۲۰۲۵ انتخاب شد.
۴. مرکز رسانههای یکپارچه منطقه رونگچانگ (۲۰۲۵). شرکت دارویی هوآچنگ در فهرست ملی «کارخانههای 5G» قرار گرفت.
۵. نشریه اقتصادی مرجع (۲۰۲۴). هوشمندی دیجیتال به صنعت داروی سنتی چین برای ورود به بازار بینالمللی توان میبخشد.
۶. خبرگزاری شین هوا (۲۰۲۴). هفت وزارتخانه و کمیسیون به طور مشترک «طرح اجرایی تحول دیجیتال و هوشمند صنعت دارو (۲۰۲۵-۲۰۳۰)» را منتشر کردند.
/انتهای پیام/