تارا رضوانی: اختلال اضطراب بیماری (Illness Anxiety Disorder) یک اختلال روان‌شناختی است که با اشتغال ذهنی پایدار و شدید درباره ابتلا به یک بیماری جدی یا احتمال بیمار شدن مشخص می‌شود. در این اختلال، علائم جسمانی ممکن است وجود نداشته باشند یا بسیار خفیف باشند. بااین‌حال، فرد تغییرات طبیعی بدن یا احساسات جسمانی معمول را بهعنوان نشانه‌ای از یک بیماری جدی تفسیر می‌کند.
نگرانی درباره سلامت معمولاً مداوم است و حتی پس از دریافت نتایج طبیعی آزمایش‌ها، معاینه پزشکی یا اطمینان‌بخشی متخصصان ممکن است به‌طور کامل برطرف نشود. این نگرانی می‌تواند فرد را به رفتارهایی مانند مراجعه مکرر به پزشک، انجام آزمایش‌های متعدد، بررسی بدن، جست‌وجوی مداوم اطلاعات پزشکی در اینترنت یا برعکس، اجتناب از مراجعه پزشکی سوق دهد.
علائم و نشانه‌‌ها
مهم‌ترین نشانههای اختلال اضطراب بیماری عبارت‌اند از:
- اشتغال ذهنی مداوم درباره ابتلا به یک بیماری جدی
- تفسیر فاجعه‌آمیز نشانههای جسمانی خفیف مانند سردرد، خستگی یا تپش قلب
- توجه و پایش بیش از حد تغییرات طبیعی بدن
- بررسی مکرر بدن برای یافتن نشانههای بیماری
- جست‌وجوی مداوم علائم و بیماریها در اینترنت
- مراجعه مکرر به پزشک یا انجام آزمایش با هدف کسب اطمینان
- درخواست مکرر اطمینان از اعضای خانواده، دوستان یا متخصصان سلامت
- اجتناب از موقعیت‌ها، مکان‌ها یا اطلاعاتی که فرد آن‌ها را تهدیدی برای سلامت خود می‌داند
- احساس آرامش کوتاه‌مدت پس از دریافت اطمینان و بازگشت مجدد نگرانی
- ایجاد اختلال در عملکرد شغلی، تحصیلی، اجتماعی یا خانوادگی
این رفتارها می‌توانند بهعنوان «رفتارهای ایمنی» عمل کنند،یعنی رفتارهایی که فرد برای کاهش اضطراب انجام می‌دهد، اما در بلندمدت ممکن است باعث حفظ و تقویت نگرانی درباره سلامت شوند.
چرا نگرانی درباره سلامت ادامه پیدا می‌کند؟
یکی از عوامل مهم در تداوم این اختلال، نحوه تفسیر و ارزیابی احساسات و نشانههای جسمانی است. بدن انسان به‌طور طبیعی دائماً دچار تغییرات مختلف می‌شود. افزایش ضربان قلب، احساس خستگی، سرگیجه، سردرد یا گرفتگی عضلات لزوماً نشانه بیماری نیستند و می‌توانند تحت تأثیر عواملی مانند استرس، کم‌خوابی، فعالیت بدنی یا تغییرات طبیعی بدن ایجاد شوند.
بااین‌حال، فرد مبتلا به اضطراب بیماری ممکن است این احساسات را بهعنوان نشانه یک بیماری جدی تفسیر کند. این تفسیر باعث افزایش اضطراب می‌شود و اضطراب نیز می‌تواند علائم جسمانی بیشتری ایجاد کند. در نتیجه، فرد ممکن است این علائم جدید را شواهد بیشتری برای وجود بیماری بداند و چرخه نگرانی ادامه پیدا کند.
نقش افکار و احساسات
افکار و باورهای مرتبط با سلامت می‌توانند نقشی مهم در این اختلال ایفا کنند. افکاری مانند «این علامت حتماً نشانه یک بیماری جدی است»، «ممکن است پزشکان بیماری من را تشخیص نداده باشند» یا «تا زمانی که صددرصد مطمئن نشوم مشکلی ندارم، نمی‌توانم آرام باشم» می‌توانند اضطراب را افزایش دهند.
عدم تحمل عدم قطعیت نیز در بسیاری از افراد اهمیت دارد. برخی افراد نمی‌توانند احتمال وجود یک بیماری را حتی زمانی که احتمال آن بسیار پایین است بپذیرند و تلاش می‌کنند با بررسی مداوم بدن، دریافت اطمینان یا جست‌وجوی اطلاعات به اطمینان کامل برسند. درحالی که در مسائل مربوط به سلامت، دستیابی به اطمینان صددرصدی همیشه امکان‌پذیر نیست.
تأثیر اینترنت و شبکه‌های اجتماعی
دسترسی آسان به اطلاعات پزشکی می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی کمک کند، اما جست‌وجوی مکرر و کنترل نشده علائم نیز ممکن است در افراد مستعد اضطراب بیماری، نگرانی را تشدید کند.
خودبیمارانگاری اینترنتی یا سایبرکندریا (Cyberchondria) اصطلاحی است که برای توصیف الگویی از جست‌وجوی مکرر اطلاعات پزشکی در اینترنت به‌‌کار می‌رود که می‌تواند به‌جای کاهش نگرانی، باعث افزایش اضطراب درباره سلامت شود.
بهعنوان مثال، فردی ممکن است پس از تجربه یک سردرد ساده، درباره آن در اینترنت جست‌وجو کند و با فهرستی از بیماریهای مختلف مواجه شود. مواجهه با اطلاعات مربوط به بیماریهای جدی می‌تواند باعث شود فرد احتمال این بیماریها را بیشتر از میزان واقعی برآورد کند و برای رسیدن به اطمینان، جست‌وجویی بیشتر انجام دهد. این روند می‌تواند به یک چرخه تکرارشونده تبدیل شود.
تفاوت اضطراب بیماری با بیماری جسمانی
داشتن اضطراب بیماری به این معنا نیست که فرد هیچ مشکل جسمانی ندارد یا نگرانی او ساختگی است. ممکن است فرد واقعاً احساسات یا علائم جسمانی مختلفی را تجربه کند. مسئله اصلی میزان اشتغال ذهنی و نحوه تفسیر این علائم است.
همچنین وجود اضطراب بیماری به این معنا نیست که هر علامت جسمانی را باید به مسائل روان‌شناختی نسبت داد. علائم جدید، شدید، مداوم یا غیرمعمول باید ابتدا از نظر پزشکی بررسی شوند.
عوامل مؤثر در شکل‌گیری اختلال اضطراب بیماری
اختلال اضطراب بیماری معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و می‌تواند تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل روان‌شناختی، فردی و محیطی شکل بگیرد.
تجربه بیماری جدی در خود فرد یا اعضای خانواده، بیماری یا مرگ نزدیکان، تجربه‌‌های ناخوشایند پزشکی، سابقه برخی اختلالات اضطرابی یا افسردگی و مواجهه مکرر با اطلاعات ترسناک درباره بیماریها می‌توانند در افزایش نگرانی‌‌های سلامت ایفای نقش کنند.
تجربه‌‌های قبلی نیز ممکن است حساسیت فرد نسبت به تغییرات جسمانی را افزایش دهند. به‌گونه‌ای که احساسات طبیعی بدن با احتمال وجود بیماری مرتبط تلقی شوند.
نقش خانواده
نحوه واکنش خانواده می‌تواند در تداوم یا کاهش این مشکل اثرگذار باشد. اطمینان دادن مکرر، بررسی بدن فرد یا همراهی دائمی او برای جست‌وجوی اطلاعات پزشکی ممکن است در کوتاه مدت اضطراب را کاهش دهد، اما در برخی موارد می‌تواند چرخه اطمینان‌خواهی را تقویت کند.
بهتر است خانواده ضمن نشان دادن همدلی و درک نگرانی فرد، او را برای دریافت ارزیابی و درمان تخصصی تشویق کند و از تبدیل شدن به منبع دائمی اطمینان‌خواهی جلوگیری کند.
درمان اختلال اضطراب بیماری
اختلال اضطراب بیماری قابل درمان است. درمان با هدف کاهش نگرانی‌‌های مرتبط با سلامت، مدیریت اضطراب و کاهش رفتارهایی مانند بررسی مداوم بدن، اطمینان‌خواهی و جست‌وجوی افراطی اطلاعات پزشکی انجام می‌شود. روان‌درمانی می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد و در برخی موارد، درمان دارویی نیز با نظر متخصص مورد استفاده قرار می‌گیرد.
آیا هر نگرانی درباره سلامت، اختلال اضطراب بیماری است؟
خیر. نگرانی درباره سلامت، بخشی طبیعی از تجربه انسان است و در شرایطی مانند مشاهده بیماری در یکی از نزدیکان یا تجربه یک علامت جسمانی جدید طبیعی است که فرد نگران شود.
این نگرانی زمانی می‌تواند به یک مشکل بالینی تبدیل شود که شدید و پایدار باشد، کنترل آن دشوار شود، بخشی قابل‌توجه از ذهن فرد را درگیر کند یا باعث اختلال در زندگی روزمره شود. بنابراین، صرفاً داشتن نگرانی درباره بیماری به معنای ابتلا به اختلال اضطراب بیماری نیست.
چه زمانی مراجعه به متخصص ضروری است؟
اگر نگرانی درباره سلامت به‌طور مداوم ذهن فرد را درگیر کرده، باعث بررسی مکرر بدن، جست‌وجوی افراطی اطلاعات پزشکی، مراجعه‌‌های مکرر برای دریافت اطمینان یا اجتناب از مراقبت‌‌های پزشکی شده است یا عملکرد فرد در زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار داده، ارزیابی توسط متخصص سلامت روان می‌تواند مفید باشد.
در عین حال، هر علامت جسمانی جدید، شدید، ناگهانی یا مداوم باید ابتدا از نظر پزشکی بررسی شود. تشخیص اختلال اضطراب بیماری نباید جایگزین ارزیابی و رد علل جسمانی واقعی شود.
/انتهای پیام/