ثبت جهانی قلعه الموت/
مقاله‌ای از دکتر علی حسینی، متخصص فارماکوگنوزی: در نشست چهل‌وهشتم کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر پوسان کره جنوبی، پرونده «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» به‌عنوان سی‌امین اثر تاریخی ملموس ایران در فهرست میراث جهانی به‌ثبت رسید.
این مجموعه که بیش از ۱۱۰۰ سال قدمت دارد، تنها به قلعه مشهور حسن صباح محدود نمی‌شود و شبکه‌ای از ۷ قلعه تاریخی را در گستره‌ای نزدیک به ۲ هزار کیلومتر مربع در بر می‌گیرد.
با این حال، آنچه این مجموعه را از سایر دژهای نظامی جهان متمایز می‌سازد، نقش بی‌نظیر آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز تولید و صادرات گیاهان دارویی در قرون وسطی است.
برخلاف روایت‌های رایج که پیروان حسن صباح را صرفاً با فعالیت‌های نظامی می‌شناسند، شواهد تاریخی نشان می‌دهد که اقتصاد و قدرت این حکومت اسماعیلی بر پایه دانش عمیق داروسازی و کشت گیاهان دارویی استوار بوده است.
موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد منطقه الموت با تنوع آب‌وهوایی و اقلیم نیمه‌معتدل، بستری ایده‌آل برای رویش گونه‌های متعدد گیاهان دارویی فراهم آورده بود. ساکنان این منطقه از دانش بومی گسترده‌ای در زمینه خواص درمانی گیاهان برخوردار بودند و برخی از مکتوبات تاریخی از الموت به‌عنوان یک بیمارستان بزرگ یاد کرده‌اند.
فعالیت‌های داروسازی در الموت به‌قدری گسترده بود که واژه «حشاشین» که به پیروان حسن صباح نسبت داده شده، در زبان فارسی قدیم به معنای «داروفروشان» است و ریشه در فعالیت‌های دارویی آن‌ها دارد، نه مصرف مواد مخدر.
کشت و صادرات گیاهان دارویی به یکی از اصلی‌ترین منابع درآمدی حکومت اسماعیلیان در الموت تبدیل شده بود. آن‌ها به دلیل شناخت عمیق از خواص گیاهان و تبحر در فرآوری آن‌ها، توانستند داروهایی متنوع را تولید و به نقاط مختلف ایران و حتی فراتر از آن صادر کنند.
این دانش داروسازی چنان در این منطقه ریشه دوانده که تا به امروز، مطالعات اتنوبوتانیکی صورت‌گرفته، ۱۶ گونه گیاه دارویی پرمصرف را در منطقه الموت مستندسازی کرده‌اند که ساکنان محلی همچنان از آن‌ها استفاده می‌کنند.
ثبت جهانی این مجموعه، نه تنها به‌خاطر معماری دفاعی پیشرفته و سیستم مدیریت آب آن، بلکه به‌دلیل نقش محوری آن به‌عنوان یک مرکز علمی و فرهنگی در تاریخ ایران صورت گرفته است.
این قلعه از اواخر قرن یازدهم میلادی، مرکز سیاسی، نظامی و فکری دولت اسماعیلیان نزاری بوده است. ثبت جهانی الموت، فرصتی است برای بازخوانی صحیح از تاریخ این منطقه و بزرگداشت میراث غنی داروسازی و دانش گیاهان دارویی که قرن‌ها پیش در دل کوه‌های البرز شکوفا شده بود.
/انتهای پیام/