همانند پیشنهادی روی میز/
دکتر مهدی زارعی، (عضو سابق هیئت مدیره و رئیس سابق شورای عالی داروخانههای انجمن داروسازان ایران): در راستای سیاستهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و لزوم بازتعریف نقش داروسازان در نظام سلامت، “سطحبندی خدمات دارویی” میتواند بهعنوان یکی از محورهای اساسی اصلاح ساختار خدمات سلامت کشور مطرح شود.
اجرای صحیح این نظام، ایبسا که هزینههای درمانی را کاهش داده، خدمات دارویی را در دسترستر و ارزانتر کرده و در عین حال نقش داروساز را در پیشگیری، درمان و مراقبتهای سلامت بهصورت ساختاری و قابل ارزیابی در نظام سلامت کشور تثبیت کند.
این مبحث میتواند به تحقق عدالت در سلامت، ارتقای کیفیت خدمات دارویی و همافزایی با طرح پزشک خانواده یاری رساند. همچنین لازم است کلیه خدمات داروسازان، متناسب با سطح فعالیت حرفهای، در تعهد بیمهها قرار گیرد تا بیماران با هزینه منطقی از خدمات دارویی بهرهمند شوند و داروسازان نیز برای ارائه خدمات علمی و بالینی انگیزه کافی پیدا کنند.
هدف از این طرح، حرکت به سمت توانمندسازی حرفهای داروسازان و توسعه خدمات نوین دارویی است تا داروخانه از نقش صرفاً فروش دارو، به یک مرکز سلامتمحور تبدیل شود.
سطح ۱ – خدمات پایه دارویی (General Pharmacy Practice)
این سطح شامل خدمات عمومی و پایهای است که تمامی داروخانهها موظف و مجاز به ارائه آن هستند:
الف: تحویل دارو طبق نسخه پزشک و ارائه مشاوره در خصوص نحوه مصرف، تداخلات و عوارض دارویی.
ب: ارائه داروهای بدون نسخه (OTC) و فرآوردههای بهداشتی، آرایشی، مکملها و اقلام سلامتمحور.
ج: آموزش عمومی بیماران در خصوص مصرف ایمن داروها و پیشگیری از خوددرمانی نادرست.
د: ثبت دقیق اطلاعات نسخهها در سامانههای بیمهای و تیتک و رعایت ضوابط فنی داروخانه.
ه: ارائه مشاوره اولیه در خصوص علائم عمومی و هدایت بیمار به پزشک در صورت نیاز.
بدیسهیاست که تمامی داروخانهها مجاز به ارائه خدمات سطح یک هستند.
در صورت تمایل به اجرای خدمات سطح بالاتر، چنانچه داروساز دارای گواهینامههای آموزشی و مهارتی معتبر مورد تأیید وزارت بهداشت باشد، میتواند با ارائه درخواست کتبی و بدون نیاز به طی فرآیندهای اداری، نسبت به اجرای آن خدمات اقدام نماید.
سطح ۲ – خدمات بالینی و مراقبتی و دارو درمانی داروسازان (Clinical / MTM Services)
در این سطح، داروسازان عمومی آموزشدیده در حوزههای بالینی، مراقبتی و آموزشی فعالیت میکنند. محور اصلی خدمات این سطح، مدیریت درمان دارویی (Medication Therapy Management – MTM) است.
خدمات این سطح شامل موارد زیر است:
الف: ارائه خدمات Medication Therapy Management (MTM): بررسی جامع داروهای مصرفی بیمار، پایش تداخلات، اصلاح رژیم دارویی و بهبود پایبندی درمان.
ب: مدیریت دارویی بیماریهای جزئی طبق پروتکلهای مصوب وزارت بهداشت (مانند سرماخوردگی، آلرژی خفیف، عفونتهای سطحی و مشکلات گوارشی ساده و…).
ج: مشاوره تخصصی در بیماریهای مزمن مانند دیابت، فشار خون، آسم، دیسلیپیدمی و سایر اختلالات شایع.
د: انجام خدمات سنجش سلامت از جمله فشار خون، قند خون، چربی و شاخص توده بدنی (BMI).
ه: آموزش و پیگیری بیماران خاص و مزمن برای بهبود مصرف دارو و کاهش عوارض.
و: مشارکت در برنامههای آموزشی و پژوهشی دانشگاهی مرتبط با خدمات دارویی.
ز: ارائه خدمات واکسیناسیون در داروخانه، در صورت صدور مجوز رسمی وزارت بهداشت.
سطح ۳ – خدمات تخصصی و نوآورانه دارویی (Advanced / Specialty Pharmacy Services)
داروخانههایی که دارای تجهیزات، زیرساخت فنی، نیروی انسانی متخصص و مجوزهای ویژه هستند میتوانند در این سطح فعالیت کنند.
این خدمات شامل موارد زیر است:
الف: تهیه و ارائه داروهای ترکیبی (Compounding) طبق استانداردهای GMP و الزامات ایمنی.
ب: ارائه خدمات دارویی در حوزههای تخصصی مانند انکولوژی، پیوند، بیماریهای نادر و درمانهای ویژه.
ج: مشارکت در طرحهای پژوهشی، مطالعات بالینی و برنامههای پایش ایمنی دارو (Pharmacovigilance).
د: ارائه خدمات سلامت از راه دور (Telepharmacy) برای بیماران در مناطق محروم یا فاقد داروخانه.
ه: خدمات فارماکوژنومیکس و درمان شخصیسازیشده (Pharmacogenomics & Personalized Medicine) در داروخانههای دارای مجوز تخصصی.
ز: ارائه پیشنهادهای دارویی در قالب توافقنامههای مشارکت درمانی (Collaborative Practice Agreement – CPA) تحت نظارت پزشک معالج، در چارچوب ضوابط وزارت بهداشت.
نکات تکمیلی و الزامات اجرایی
الف: هدف از سطحبندی، ارتقای کیفیت خدمات دارویی و توانمندسازی داروسازان است، نه ایجاد محدودیت.
ب: اجرای سطحبندی باید مرحلهای، داوطلبانه و تشویقی باشد تا داروخانهها بتوانند با تمایل خود به سطح بالاتر ارتقاء یابند.
ج: وزارت بهداشت و انجمن داروسازان ایران پیشقدم شوند برای تبیین برنامههای آموزشی و ارائه گواهی صلاحیت حرفهای (Competency Certificates) برای سطوح بالاتر.
د: خدمات داروسازان باید دارای تعرفه رسمی و مستقل از فروش دارو بوده و مشمول پوشش بیمهای متناسب با نوع خدمت (مشاوره، MTM، مراقبت بالینی و…) شوند.
ه: دانشگاههای علوم پزشکی باید دستورالعمل نظارت، ارزیابی و گزارش عملکرد داروخانهها را در چارچوب این سطحبندی تدوین کنند.
ز: در تعیین محل تأسیس داروخانهها، پراکندگی جغرافیایی، جمعیت، نیاز مناطق محروم و میزان دسترسی مردم به داروخانه و پزشک همزمان مد نظر قرار گیرد تا توزیع خدمات دارویی و پزشکی بهگونهای متوازن و بر مبنای شاخص نیاز منطقهای صورت گیرد.
ح: در طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع، سطحبندی خدمات دارویی و پزشکی باید بهصورت هماهنگ طراحی شود تا سطح خدمات دارویی مکمل سطح خدمات پزشکی باشد و در صدور مجوزها تناسب سطح رعایت شود.
ط: برای تسهیل فعالیت داروخانهها، امکان افزایش یا کاهش ساعات فعالیت و تبدیل وضعیت از روزانه به شبانهروزی (و بالعکس) باید با درخواست رسمی داروساز فراهم شود؛ مشروط بر رعایت ضوابط فنی و اعلام قبلی به دانشگاه علوم پزشکی.
ی: در جهت توسعه خدمات نوین، فروش اینترنتی اقلام سلامتمحور (مکملها، فرآوردههای بهداشتی و آرایشی، تجهیزات و ملزومات دارویی) باید مطابق با دستورالعملهای مصوب وزارت بهداشت مجاز شناخته شود. (همچنین داروخانهها میتوانند با رعایت اصول امنیت داده، محرمانگی اطلاعات سلامت و دستورالعملهای مصوب، نسبت به دارورسانی به درب منزل بیماران اقدام کنند.)
ک: تمامی خدمات الکترونیک و از راه دور باید در بسترهای دارای مجوز، ایمن و سازگار با ضوابط حفظ محرمانگی اطلاعات سلامت انجام گیرد.
جمعبندی نهایی
اجرای نظام سطحبندی خدمات دارویی، میتواند گامی مهم در جهت اصلاح ساختار نظام سلامت، و افزایش نقش داروساز در مراقبت از بیماران، و همچنین کاهش هزینههای درمانی و ارتقای کیفیت خدمات دارویی کشور باشد.
این طرح، در صورت تدوینی دقیقتر، دستورالعملهای اجرایی و حمایت بیمهها، میتواند بهعنوان یکی از پایههای تحول نظام دارویی کشور اجرا شود و جایگاه داروساز را بهعنوان متخصص سلامت جامعه بهدرستی احیا کند.
بدین ترتیب، داروسازی کشور میتواند با تکیه بر ظرفیت علمی و فناوری داخلی، بهسوی نظام سلامت دیجیتال، کارآمد و مردممحور حرکت کند.
/انتهای پیام/
